Hoe maak je een inrichtingsconcept MVO-proof? Janneke van der Wey, ruimtelijk ontwerper bij Ahrend, maakte er een studie van.
DOOR DIRK VAN GINKEL
‘Het behoort tot je verantwoordelijkheden als ontwerper om het aspect duurzaamheid mee te nemen in je inrichtingsadvies. Hierbij kun je je laten inspireren door duurzaamheidsconcepten als Eco-design, Cradle to Cradle en Biomimicry. Want zo kun je een bijdrage leveren aan een betere wereld. Ahrend timmert als producent van kantoor- en schoolmeubilair al jaren aan de weg in termen van duurzaamheid, maar we onderzoeken nu ook hoe we duurzaamheid kunnen vertalen naar het inrichten in bredere zin. Bij inrichtingsconcepten gaat het immers om meer dan alleen tafels en stoelen. In het kader van de studie Hogere Opleiding Huisvestingskunde aan The Office Opleidingen heb ik me intensief bezig gehouden met wat Ahrend noemt “Maatschappelijk Verantwoord Inrichten”. Ik hoop met mijn scriptie over dat onderwerp intern, als MVO-ambassadeur, maar ook extern meer bewustzijn voor het onderwerp te creëren.’
MVO-proof
‘Als je praat over duurzaamheid en huisvesting, dan kun je verschillende niveaus onderscheiden, zoals de omgeving van het gebouw, het gebouw zelf, het inrichtingsconcept, de toegepaste producten en de halffabrikaten (materialen). Ik heb mij voornamelijk beziggehouden met het inrichtingsconcept, want dat is het gebied waar ik als ruimtelijk ontwerper invloed kan uitoefenen. Hoe maak je een inrichtingsconcept MVO-proof? Een inrichtingsconcept bestaat uit meerdere componenten: vorm, licht, geluid en materiaal. Klimaat en geur horen er eigenlijk ook bij, maar bijvoorbeeld de installaties die daar invloed op hebben behoren tot het domein van de architect. Om deze reden vallen ze buiten de scope van het onderzoek.’
Vorm
‘Als het gaat om vorm, dan bedoelen we de verschillende kantoorconcepten die in de branche bekend zijn: cellenkantoor, kantoorlandschap, combi-office en flex-office. Uit onderzoek blijkt dat een flex-kantoor zowel wat betreft kosten als milieubelasting de beste keuze en de meest duurzame oplossing is. Bij vorm gaat het ook om de “organisatie van een plattegrond”. Je bereikt op belangrijke punten winst als je de verschillende organisatieonderdelen een plek geeft die in overeenstemming is met de thermische eisen. Een werkruimte die overdag wordt gebruikt, plaats je aan oost- of zuidzijde. Opslagruimten plaats je aan koude buitenranden. Ruimten die geen stabiele temperatuur nodig hebben, kunnen uitstekend als buffer fungeren tussen het klimaat binnen en buiten.’
Materiaal
‘Materialen die in een inrichtingsconcept een rol spelen, zijn vloer- en raambekleding, wanden en meubelstoffen en de componenten waaruit het meubilair is samengesteld. Maak je een duurzame keuze bij het meubilair, dan ga je voor meubelprogramma’s die de volgende eigenschappen hebben. Ze zijn modulair, flexibel, tijdloos, recyclebaar, gemakkelijk te demonteren, ze bevatten geen toxische stoffen en er zijn geen toxische stoffen vrijgekomen tijdens het productieproces.
Ga je voor duurzaamheid bij de keuze voor een zachte vloerbedekking, dan moet je met tapijttegels in de weer. Ten opzichte van kamerbrede oplossingen bereik je daarmee aanzienlijke besparingen in snijverlies en hiermee de hoeveelheid afval. Ook een bepaalde wijze van leggen – niet volgens patroon maar at random – minimaliseert het snijverlies. Heb je liever een houten vloer, kies dan FSC-hout.
Op het gebied van wanden zijn er nieuwe ontwikkelingen te melden die voor een comfortabel binnenklimaat zorgen met een optimale en stabiele luchtvochtigheid van 50%. Het gaat om lemen en zogenaamde “groene” wanden van planten.’
Licht
‘Over licht valt geweldig veel te zeggen. Maar het belangrijkste is wel dat daglicht en een goede verlichting een positieve uitwerking hebben op het lichamelijk en geestelijk welbevinden van mensen en daarmee ook op hun productiviteit. Daglicht helpt mensen zich te oriënteren in tijd en ruimte, vermindert claustrofobische gevoelens en levert een positieve bijdrage aan de gezondheid van de ogen. Daar moet je met het opstellen van de plattegond van de organisatie rekening mee houden.
Duurzame keuzes zijn te maken door goed na te gaan welke lichtbron in welke omstandigheid het meest efficiënt is. Zo is de aloude gloeilamp nog steeds een goede en goedkope oplossing voor ruimtes waar je maar korte tijd licht nodig hebt. LED-verlichting is weer ideaal voor plekken waar het licht constant aan is, zoals hotelgangen.’
Geluid
‘Een goede akoestiek draagt bij aan het welbevinden en presteren van mensen. De aandacht daarvoor wordt extra belangrijk als je weet dat de toekomst aan flexibele werkplekken en open kantooromgevingen is. Geluid dat als hinderlijk wordt ervaren, werkt niet alleen nadelig op het concentratievermogen maar ook op het creatief vermogen en het geheugen. En we raken er moe en slecht gehumeurd van. Als je je bedenkt dat “denkwerk” en “overleg” – en dat zijn eigenlijk elkaars tegengestelden - de voornaamste activiteiten zijn in het moderne kantoor, dan behoeft het geen betoog dat een goede akoestiek van groot belang is.
Maatschappelijk verantwoord inrichten is een combinatie van beslissingen binnen de domeinen People, Planet en Profit. Wil je het goed doen, dan moet je de belangen zo breed mogelijk dienen. Als je je afwegingen goed maakt, dan ben je in staat om keuzes te maken die zowel duurzaam zijn als kostenbesparend. Dat is de gouden combinatie en daarmee het beste verhaal naar de opdrachtgevers.’
Persoonlijke drive
‘Zoals gezegd: ik vind dat het je persoonlijke verantwoordelijkheid is als ontwerper om duurzame oplossingen te zoeken. En voor je opdrachtgevers moet je die zien te combineren met kostenbesparende oplossingen. Maar in je eentje kun je niet veel bewerkstelligen. Ook als bedrijf niet. Dat Ahrend duurzaamheidseisen aan zijn toeleveranciers stelt, is in dat opzicht een goede zaak. Zo krijg je een inktvlekwerking. Dat is ook nodig. Ik wil dan ook pleiten voor het breed delen van kennis. Dat kan door samen te werken, te netwerken, te publiceren. We zijn er echter nog lang niet, MVO staat nog in de kinderschoenen.’
