Inside Information - Zin en Onzin van LED Ron Ramselaar dossier 6

Wij zetten de ‘zin en onzin van LED’ voor u op een rijtje en laten iedere uitgave een expert aan het woord aan de hand van een aantal stellingen.
Deze keer de visie van Ron Ramselaar, eigenaar van Ramselaar Light solutions BV.

LED is een energiezuinig en duurzaam alternatief voor de gloeilamp.
“Wanneer je alleen naar het energieverbruik kijkt is LED inderdaad een energiezuinig en duurzaam alternatief voor een gloeilamp. De lichtstroom van een gloeilamp is ongeveer 10 tot 17 lumen per Watt en bij een moderne (en verkrijgbare) LED, 50 tot 80 lumen. Bij beide types uitgegaan van een kleurtemperatuur van 2.700 tot 3.000 Kelvin, voor de gloeilamp een standaard perfecte RA van 100 en bij de LED een RA van 85 tot 95. Wat betreft kleurweergave schiet de LED dus nog tekort. We zitten nu in een overgangsfase en mensen gaan voor de eenvoudigste oplossing. Dat is retrofit, er zijn nu eenmaal een X aantal miljoenen E27 – E14 – GU10 enzovoort lamhouders in de wereld waarvoor energiezuinige en duurzame (LED-) lampen nodig zijn. De retrofit LED-lamp zal voorlopig nog beduidend minder licht geven dan een applicatie die speciaal voor de LED is ontwikkeld. Dit heeft voornamelijk met heatmanagement te maken. Het kan dus nog zuiniger en duurzamer dan nu met de retrofit LED-lampen, maar het aanbod specifieke LED-armaturen is op dit moment nog zeer klein waardoor geïnteresseerden weinig keus hebben.”

Er zijn veel ondeugdelijke LED-lampen in omloop.
“Ondeugdelijk is misschien niet het juiste woord, net als met ieder ander product zijn ook LED-lampen in verschillende prijsklassen te koop. Spreekt voor zich dat daar ook kwaliteitsverschillen in zitten, die in sommige gevallen pas na bijvoorbeeld een half jaar zichtbaar worden. Een jaar of 6 jaar geleden verrichtte ik een temperatuurmeting op een MR16 retrofit LED-lamp, die ik als sample had besteld in het verre oosten. Nadat ik mijn bevindingen gemeld had aan de producent ( de lamp werd veel te heet) kreeg ik 3 maanden later de herziene versie toegestuurd, waarbij de lamp geïsoleerd was zodat je aan de buitenkant niet kon meten dat in deze versie de LED nog warmer werd. Men is er in het verre oosten inmiddels wel achter dat dit niet de manier is om problemen op te lossen. Maar ook LED-lampen van gerenommeerde merken zijn niet per definitie een garantie voor kwaliteit.
Een MR16-model van een gerenommeerd merk gaf bijvoorbeeld storing op andere LED-lampen. Ik weet niet of dit kwam door de ingebouwde ventilator, of dat er een fout in het ontwerp van de ingebouwde LED-driver zat. Een ventilator inbouwen moet je in ieder geval niet willen, want de mechanische ventilator gaat de levensduur van de applicatie bepalen. Daarbij maakt een ventilator geluid en voor professionele gebruikers die soms 100 of 200 lampen in hun winkel hebben gaat het geluid van evenzovele bromvliegen op den duur irriteren. Ondanks deze misser zeg ik: ga voor een gerenommeerd merk, dan is de kans wel erg klein dat je een kwalitatief slecht product koopt en als er al een probleem is, wordt dat wel opgelost.”

In tegenstelling tot gewone gloeilampen en halogeenlampen produceert LED vrijwel geen stralingswarmte.
“LED produceert inderdaad vrijwel geen stralingswarmte in de lichtbundel, dus naar voren toe. Echter naar achteren toe wordt de LED wel degelijk heet, waardoor deze door een koellichaam
aan de achterzijde gekoeld moet worden. Het voordeel van deze kleine lichtbron vervalt daarmee weer. Een goede LED-applicatie wordt niet warmer dan 50 tot 70 graden, wat beduidend lager is dan de temperatuur van een halogeen lamp die makkelijk temperaturen van ver boven de 100 graden haalt.”

Het is hoog tijd voor een keurmerk voor LED-verlichting.
“Ja en een beetje nee. Ja omdat er voor gebruikers duidelijkheid moet komen over een aantal zaken zoals een eerlijke opgave van de hoeveel licht per Watt, de kleurtemperatuur, de kleurweergave, de stralingshoek van de lichtbundel en de dimbaarheid, waarbij dan ook aangegeven moet worden op welke wijze en tot welke waarde gedimd kan worden. De vergelijking die fabrikanten opgeven zoals ‘deze LED-lamp is vergelijkbaar met een 30 Watt gloeilamp’ is vaak te optimistisch. Ik zie soms opgegeven lichtstromen die op het gebied van LED nog uitgevonden moet worden, maar onjuiste informatie verstrekken mag kennelijk op dit moment nog. Spreekt voor zich dat ook aan de veiligheidseisen moet worden voldaan en dat de LED-lampen een nette powerfactor hebben. Dat laatste geldt overigens ook voor spaarlampen maar daar hoor ik vrijwel niemand over. Een beetje nee, omdat we niet moeten verzanden in een regelbrij. De regels die gelden voor de andere ons bekende lichtbronnen kunnen ook gelden voor de LED.”

De verwachte levensduur van de meeste LED’s ligt op circa 50.000 branduren.
“Koeling van de LED is het toverwoord met betrekking tot de levensduur van welke LED-applicatie dan ook. Temperatuur is dan ook de reden dat retrofit LED-lampen een beduidend kortere levensduur hebben dan bijvoorbeeld een applicatie die speciaal voor de LED is ontwikkeld. De maatvoering en de vorm van de retrofit LED-lampen is bepaald en eigenlijk niet geschikt voor een LED. De benodigde elektronica die nodig is om van 230 of 12 volt een bruikbare spanning en stroom te maken maakt de LED warm en de koelmogelijkheden zijn beperkt. Vandaar dat de meeste retrofit LED-lampen een levensduur hebben van 15.000 tot 25.000 branduren. We zien dat het rendement van de LED echter steeds hoger wordt, waardoor er meer licht per Watt verkregen wordt en daardoor een lagere warmteontwikkeling, zodat in de toekomst de warmte in een retrofit LED-lamp steeds lager zal zijn. Wellicht dat deze lampen daardoor in de toekomst wel 50.000 branduren meegaan. Een applicatie die speciaal voor de LED is ontwikkeld, kan inderdaad nu al 50.000 uur mee. Ik heb inmiddels de ervaring dat een LED-applicatie die wij 6 jaar geleden gemaakt hebben, die 24 uur per dag 365 dagen per jaar brandt, na 53.000 branduren te weinig licht geeft. Deze applicatie is overigens wel extreem goed gekoeld. Zeker zo belangrijk is hoe en waar we een LED-applicatie toepassen. Wanneer er geen luchtcirculatie mogelijk is, wordt de levensduur van iedere LED-applicatie beduidend lager. Stop bijvoorbeeld om die reden dan ook geen retrofit LED-lamp in een gesloten armatuur.”