|
Haperende
revolutie
Als
we het zich nog steeds uitbreidende contingent experts mogen geloven,
maken we momenteel een regelrechte revolutie mee. Hoewel het moeilijk is
om de windkracht te meten in het oog van de storm, valt het inderdaad niet
te ontkennen dat de informatierevolutie al enige jaren als een tornado
door de kantooromgeving gaat. Maar hoe ingrijpend is de revolutie
eigenlijk?
Jarenlang werkte de arme kantoormedewerker in een saaie kantoorcel
tegenover een al even saaie collega. De gesprekken gingen nauwelijks
verder dan de standaard woordgrapjes (‘goeiesmorgens Jos, goeiesmorgens
Edgar’) en het kantoorleven kabbelde rustig verder onder de strenge doch
rechtvaardige leiding van het in riante directiekantoren huizende ancièn
regime. Totdat een losgeslagen meute consultants halverwege de jaren
negentig met groot rumoer de Bastille van het traditionele kantoor
bestormde en de verhoudingen zonder rücksicht op hun kop zette. Jos en
Edgar moesten het plotseling zonder vaste werkplek stellen, konden iedere
dag kiezen of ze überhaupt wel op kantoor wilden verschijnen en mochten
zich ontwikkelen tot teamwerkende ‘ondernemers binnen de onderneming’.
Marktpotentie
De oproer onder de diverse consultants en inrichters werd onder meer
veroorzaakt door de enorme ontwikkelingen op het gebied van informatie- en
communicatietechnologie. E-mail, internet en mobiele telefoon verschaften
de kantoorwerkers eindelijk de gebruikersnaam (‘flexwerker’) en het
wachtwoord (‘communicatie’) om toe te treden tot sferen van de nieuwe
economie.
Tijdens
de periode van hoogconjunctuur werden tal van bedrijfspanden van een
vooruitstrevende inrichting voorzien.
Deze ontwikkeling kwam in ons land voor het eerst aan de
oppervlakte in Tilburg. De introductie van het ‘cocon-kantoor’ bij de
Tilburgse verzekeraar Interpolis schudde de Nederlandse
kantoorinrichtingwereld ruw wakker. Bedrijven wisten niet hoe snel ze de
marktpotentie van het Tilburgse experiment moesten uitbuiten; plotseling
had heel de branche de mond vol van de zogenaamde new ways of working. De
revolutie had ons land definitief bereikt.
De veranderingen waren natuurlijk niet alleen een gevolg van de
ontwikkelingen op het gebied van informatie- en communicatietechnologie.
Ook de sterke economische groei deed nadrukkelijk een duit in het zakje.
De periode van hoogconjunctuur en de aan deze bloeiperiode gekoppelde
gedachte dat de ‘oude economie’ met zijn conjuncturele schommelingen
definitief tot het verleden behoorde, leidde tot een opmerkelijk
hosanna-gevoel onder zowel inrichters als eindgebruikers. Tal van
bedrijven openden nieuwe vestigingen, die natuurlijk allemaal van een
vooruitstrevende inrichting werden voorzien. De spreekwoordelijke bomen
groeiden tot in de virtuele hemel. Totdat de Jacobijnse terreur van de
economische recessie alsnog toesloeg en een groot aantal bedrijven
genadeloos onder de guillotine van de oude economie legde. In weerwil van
wat vele zelfverklaarde experts tot voor enige jaren met klem beweerden,
bleek een conjuncturele neergang nog wel degelijk tot het palet van de
nieuwe economie te behoren. De zo verheerlijkte nieuwe economie leek
hiermee meer op de oude economie dan de revolutiepredikende economen het
gepeupel tot dan toe hadden durven toegeven.
ICT-obstakels
Ook de belofte van de informatie- en communicatietechnologie is momenteel
nog niet geheel ingewilligd. Zo blijkt de term plug & play nog altijd
nauwelijks van toepassing op de reële situatie in het gros van de
kantoren. Na een interne reorganisatie of verhuizing zijn problemen met
het computersysteem veelal schering en inslag. De snelle IT-Robespierres
die de problemen moeten oplossen, lijken weinig te kunnen veranderen aan
de veelheid aan ICT-obstakels die de gemiddelde kantoorwerker in zijn
dagelijks bestaan tegenkomt. Verandering van werkplek? Plug & pray!
Niet alleen de apparatuur en software is debet aan het enigszins haperende
karakter van de met zoveel bombarie verkondigde informatierevolutie. Een
misschien nog belangrijker kink in de kabel is de gebruiker van de nieuwe
apparatuur. Want hoe snel de communicatie tegenwoordig ook kan
plaatsvinden, een e-mail is alleen effectief wanneer de mail gelezen wordt
en er vervolgens binnen afzienbare tijd een adequate reactie volgt. En dat
is, zo wijst de dagelijkse praktijk maar al te vaak uit, voorlopig nog een
brug te ver. Goed: de revolutie heeft de gebruiker definitief aan de macht
gebracht; het ancien regime is uit de directiekantoren gejaagd en voelt
zich meer en meer genoodzaakt het gepeupel op de werkvloer eigen
verantwoordelijkheid te geven. Maar is het utopische beeld dat ons
halverwege de jaren negentig met grote stelligheid werd voorspeld daarmee
bewaarheid? Is het papier uit de kantoorsituatie gebannen? Zijn we
allemaal flexwerkers met een teammentaliteit?
Napoleon
Voor de afronding van de afgekondigde revolutie moeten we meer geduld
betrachten dan de revolutionaire consultengarde ons tot nog toe heeft
willen onthullen. De werkelijkheid is voorlopig een stuk weerbarstiger dan
de optimistische voorstelling van zaken in de hand outs van de al te
enthousiaste trendwatchers. Overigens is dit weinig verrassend. Ook andere
met veel bombarie verkondigde revoluties bleken in het verleden hun
belofte niet geheel te kunnen waarmaken. De Franse Revolutie eindigde met
het aantreden van Napoleon, die de kortstondige droom van de revolutie met
het instellen van het keizerschap resoluut dwarsboomde. Kwam het Franse
volk na het aantreden van Napoleon opnieuw in opstand om de verworvenheden
van de revolutie te vuur en te zwaard te verdedigen? Integendeel: het volk
was revolutiemoe, schikte zich in zijn lot en ging over tot de orde van de
dag. Iedere revolutie krijgt zijn eigen Napoleon. In ons eigen land moet
de huidige recessie in goede banen worden geleid door het kabinet
Balkenende. En uit welke CDA-bloedgroep is onze stuurse premier ook al
weer afkomstig? Juist: de Antirevolutionaire Partij.
Henk-Jan
Hoekjen
|
