|
Poëtische
aspecten van het kantoor
"Gertrude
Stein zei eens: 'A rose is a rose is a rose'. Veel bedrijven zijn een
roos, verschijnen op de markt als een tulp en ruiken naar
meiklokjes." De 'Nederlandse Duitser' Jan Teunen, eigenaar van Teunen
Konzept in het Duitse Johannisberg, is niet mals over het gros van de
bedrijven in de huidige 'snel-sneller-snelsteconomie': "Bedrijven
hebben vaak geen coherente identiteit."
De
lange autorit naar Teunens onderkomen in de Duitse plaats Johannisberg,
nabij Wiesbaden, is de moeite meer dan waard. Teunen blijkt te leven in
een heus kasteel, volgehangen met allerhande kunstwerken van bekende en
minder bekende kunstenaars. Al bij binnenkomst in het schitterend gelegen
Schloss Johannisberg vallen de vele prachtige zwart-wit-foto’s van de
Russische dichter en Nobelprijswinnaar Joseph Brodsky op. “Je kent
Brodsky?”, reageert Teunen verheugd wanneer ondergetekende
belangstellend vraagt naar de herkomst van de foto’s. “Brodsky is één
van mijn favoriete dichters. De foto’s heb ik gekocht van een Russische
fotograaf die gedurende 25 jaar met Brodsky bevriend was.”
Jan
Teunen: "Joseph Brodsky is mijn favoriete dichter. Ik put veel
inspiratie uit zijn werk."
Autobahn
Teunen haalt veel inspiratie uit het werk van kunstenaars en dichters,
inspiratie die hij vervolgens weer toepast bij het ontwikkelen van
concepten voor het bedrijfsleven. “Neem nu het werk van Brodsky”, zegt
de aimabele ‘kasteelheer’. “Brodsky zei ooit ‘Solange ich
Erinnerung habe, bin ich eine Schatzruhe’. Veel bedrijven veronachtzamen
de strekking van deze zin en gaan vaak kapot aan geheugenverlies.”
Teunen laat zich niet uit het veld slaan door de enigszins verbaasde blik
van ondergetekende, en vervolgt: “Een onderneming wordt veelal opgericht
vanuit een bepaald ideaal. In de loop van de geschiedenis van een bedrijf
gebeurt het echter vaak dat de idealen van de oprichters uit het oog
verloren worden. Dat heeft bijvoorbeeld te maken met de enorme economische
druk op ondernemingen. Hierdoor dwingt men zichzelf om steeds harder te
rennen, steeds sneller zaken te doen. Hieraan kleeft echter een belangrijk
nadeel; het is net als op de Autobahn: hoe harder je rijdt, hoe minder
verantwoordelijkheid je kunt nemen voor je directe omgeving.”
Naast economie moet ook ethiek een belangrijk aandachtspunt zijn voor
bedrijven. “Natuurlijk”, zegt Teunen. “Het dienen van de
maatschappij moet het hoogste doel zijn van een mercantiele onderneming,
anders komt een bedrijf tot ‘razende stilstand’ om de woorden van
filosoof Paul Virilio te gebruiken. Een bedrijf dat alleen aandacht heeft
voor zaken als omzet en winst brandt zichzelf op. Medewerkers voelen zich
steeds minder thuis in zo’n organisatie en de betrokkenheid vermindert.
Op de langere termijn is dit desastreus voor de continuïteit van een
bedrijf. Dat is ook de reden waarom bedrijven relatief zo kort bestaan:
zonder een evenwichtige identiteit, met naast aandacht voor economie ook
aandacht voor ethische aspecten zoals het welbevinden van het eigen
personeel, is het niet mogelijk op de langere termijn succesvol te
zijn.”
Het
bedrijfslogo van Teunen Konzept is de hoofdletter T. Jan Teunen: "De
T staat voor 'evenwicht'. Een evenwichtige identiteit is zowel voor een
persoon als voor een bedrijf van eminent belang."
Volgens Teunen zijn er nogal wat bedrijven die het belang van een
evenwichtige identiteit niet voldoende erkennen: “Er zijn veel
destructieve culturen in het bedrijfsleven, culturen die bijvoorbeeld meer
van de eigen medewerkers nemen dan ze teruggeven. Uit onderzoek is
gebleken dat 70 procent van de kantoorwerkers in Duitsland op één of
andere manier te maken heeft met angsten op de werkplek. Wanneer dat
daadwerkelijk aan de hand is, kan de bedrijfscultuur worden gelijkgesteld
met terrorisme.” Teunen haalt in dit verband de eerder geciteerde
uitspraak van Gertrude Stein aan: “‘A rose is a rose is a rose’
klinkt triviaal. Het is echter ontzettend belangrijk voor een persoon én
voor een bedrijf om te werken aan een eenduidige en coherente identiteit.
Hoe kun je een bedrijf serieus nemen dat zegt alles over te hebben voor
het welbevinden van haar klanten, maar tegelijkertijd de eigen medewerkers
in de kou laat staan?”
Achteruitkijkspiegel
Een afgewogen inrichting van de bedrijfsruimten kan een belangrijke
bijdrage leveren aan het realiseren van een coherente identiteit. “Het
kantoor moet een platform zijn dat bijdraagt aan de ontplooiing van de
medewerkers. Als het werkklimaat in een kantoor niet goed is gaan de
medewerkers én het bedrijf op den duur kapot. Daarom hebben
kantoorinrichters een uiterst belangrijke en verantwoordelijk taak. Zij
moeten allereerst bestuderen wat de persoonlijkheid is van een bedrijf, en
de precieze wensen en behoeften binnen een organisatie analyseren. Op
basis van een dergelijke analyse is het mogelijk om tot een op het bedrijf
toegesneden oplossing te komen. Standaard inrichtingsoplossingen voldoen
niet meer.” Creativiteit is voor een inrichter een absolute noodzaak.
“Neem nu het geval van een werknemer die met z’n rug naar de deur moet
werken. Dit leidt tot onbewuste angsten en stress. Ik zou in zo’n geval
voorstellen om een achteruitkijkspiegel aan het bureau te monteren. Simpel
en doeltreffend: de medewerker ziet in één oogopslag dat het de
koffiedame is die achter hem loopt en niet iemand met kwade
bedoelingen.”
Altaar
“Verantwoord kantoormeubilair is gewoon ontzettend belangrijk voor het
functioneren van mensen”, vervolgt Teunen. “De objecten in de
werkruimte zijn als het ware de leuningen van het bestaan, die de
kwaliteit van het leven mede bepalen.” Dit geldt dus in belangrijke mate
voor het bureau en de bureaustoel, waar medewerkers een groot deel van hun
leven mee moeten werken. “Bij de Farao’s was de stoel een
statussymbool, die alleen gebruikt werd door de Farao zelf; de scribenten
moesten gewoon op de grond zitten. De tafel heeft zich ontwikkeld uit het
altaar, waar in vroegere tijden de geestelijke allerlei heilige
handelingen voltrok. In het kantoor is de functie van de tafel en de stoel
geseculariseerd en in die zin is het kantoor het hoogste wat onze cultuur
heeft voortgebracht.”
Teunen is van mening dat kantoorinrichters nog niet altijd voldoende oog
hebben voor de grote verantwoordelijkheid die zij dragen. De innemende
concept-ontwikkelaar, die zelf onder meer werkte voor Kembo en tal van
grote projecten succesvol afrondde, is dan ook niet bijzonder te spreken
over de nieuwste kantoorconcepten, waarbij medewerkers niet meer over hun
eigen werkplek kunnen beschikken. “Interessant om te zien hoe de cirkel
van de geschiedenis weer rond is; eigenlijk hadden de scribenten van de
Farao ook al een mobiel kantoor – er is tegenwoordig feitelijk niets
nieuws onder de zon. Toch ben ik niet onverdeeld gelukkig met de
zogenaamde wisselwerkplekken. Natuurlijk zijn er bedrijven en functies die
baat hebben bij een dergelijke inrichtingsoplossing. Waar ik problemen mee
heb, is het feit dat deze werkplekken op grote schaal worden toegepast,
zonder dat wordt gekeken naar de effectiviteit van een dergelijke
inrichtingsoplossing. Veel mensen hebben nu eenmaal behoefte aan een vaste
plek.” Teunen wijst op zijn hond, een enthousiaste Jack Russell, en zegt
lachend: “Mijn hond heeft een eigen mand en vindt dat erg prettig.
Waarom zou je medewerkers in een kantoor geen eigen plek gunnen?” Dan
serieuzer: “Het zou goed zijn om eens te onderzoeken wat het een bedrijf
uiteindelijk oplevert wanneer mensen die daar behoefte aan hebben
daadwerkelijk een eigen werkplek behouden.”
Henk-Jan
Hoekjen
|
