|
Belastingdienst Almelo 'geeft medewerkers plek
Zelf noemt hij het een
vooruitstrevend project, een kantooromgeving waar men duidelijk wilde
afwijken van ‘vaste omgevingen waarin moet worden gewerkt’. In het nieuwe
kantoor van de Belastingdienst in Almelo dat begin dit jaar is opgeleverd,
zijn er dus geen vaste werkplekken en geen vaste vierkante meters meer.
“Je moet mensen een plek geven. Dat is ons enige uitgangspunt.” Aan het
woord is de aimabele interieurarchitect Hendrik-Jan van der Valk.
Van der Valk
heeft − samen met zijn vrouw Trudy Woudstra − al jaren een bureau voor
architectonische vormgeving en interieurarchitectuur in Epe. Het inrichten
van het Belastingkantoor voelt voor hem een beetje als ‘kroon op het werk’
omdat de aanpak ervan zo revolutionair was. “Ik wilde grondig afrekenen
met de vaste kamerstructuur die nog veel te veel heerst in
kantooromgevingen.” Vanaf de start van het project in 2000, is Van der
Valk er als interieurarchitect al bij betrokken. Hij heeft bij dit project
samengewerkt met Beltman Ingenieurs & Architecten in Enschede. De
Rijksgebouwendienst was de opdrachtgever.
Nog een opvallend
aspect is de intensieve samenspraak met de werknemers van de
Belastingdienst zelf. “Dat was een voorwaarde. Er kwamen mooie dingen uit,
en dat is precies wat wij nastreven: mooie dingen maken.” In alle
projecten die Van der Valk heeft uitgevoerd, zijn de medewerkers en de
bijbehorende interactie tussen werknemers en interieurarchitect zeer
belangrijk. Participatie van gebruikers had bijvoorbeeld al een positief
resultaat in de verschillende jongerencentra en scoutinggebouwen die het
bureau van Van der Valk en Woudstra realiseerde. “Ik houd me erg bezig met
de mensen die in het pand moeten werken. Je wilt graag dat iemand fluitend
naar het werk gaat. Dat gegeven gebruiken we als uitgangspunt.” De
deelname van de werknemers zelf is volgens Van der Valk dus ook van
wezenlijk belang geweest in het project. “Het gebouw moet een prettige
sfeer uitstralen, intern en extern.”
Hendrik-Jan van der Valk en Trudy Woudstra.
Afzonderlijke
eilandjes
Het nieuwe
Belastingkantoor in Almelo is om meerdere redenen uniek, volgens Van der
Valk. Toen de architect het definitieve ontwerp nog moest tekenen, was Van
der Valk er al bij om erachter te komen waaraan de werknemers qua
werkplekken behoefte hadden. Voor een gedeelte was het architectenteam
(Lars Zwart en Hans ter Beek) daar ‘dienstbaar’ aan de interieurarchitect.
Iets dat je niet vaak ziet, weet Van der Valk. “De rol van de
interieurarchitect ligt bij de ontwikkeling van een gebouw altijd zeer
gevoelig en de relatie met de architect staat daardoor vaak onder
spanning. Architecten en interieurarchitecten opereren vaak op
afzonderlijke eilandjes. Maar ik vind dat interieurarchitectuur niet
losgekoppeld kán worden van het gebouw. Terwijl de architect aan het
tekenen was, had ik al gesprekken met het personeel over de inrichting. Zo
hoort het. De vraag ‘hóe willen jullie werken?’ stond in deze gesprekken
centraal.” Uit diverse brainstormsessies met personeel kwamen negen
werkplekmodellen tot stand. Die zijn op schaal 1:20 uitgewerkt en daaruit
zijn drie modellen van kantoorruimtes gefilterd. “In een leegstaande
supermarkt hebben we de mogelijkheid gehad om uiteindelijk een gedeelte
van een verdieping op schaal 1:1 na te maken.” In samenspraak met de
werknemers zijn er uiteindelijk nog diverse dingen aan de tekening van Van
der Valk veranderd. “Zo wilde ik langs de gehele gevel een lange gang
maken. Als een soort van schil rondom. Uiteindelijk is die gangpartij er
op het noorden op verzoek van de gebruikers niet gekomen. Aan één zijde
zijn meteen aansluitend aan de raampartij de afgesloten tweepersoonskamers
geplaatst.” Deze kamers met twee werkplekken zijn het uitgangspunt bij dit
project. In deze situatie wordt er ook werkruimte bespaard. Van der Valk:
“Ik heb uitgerekend wat de ruimte is die een werknemer minimaal moet
hebben om z’n werk uit te kunnen voeren. De wettelijke norm hiervoor was
10 vierkante meter voor nieuwbouw en 8 vierkante meter bij herbouw. In
overleg met de Arbodienst kwam ik op 7,03 vierkante meter per persoon uit.
Uiteindelijk is daar toestemming voor gegeven. Zo is het mogelijk om in
het Belastingkantoor meer mensen te plaatsen, terwijl de ruimte juist met
16 procent is verminderd.” Kasten voor archivering staan per verdieping
middenin de ruimte. Ook iets wat de Arbodienst toejuicht. “Want werknemers
worden zo in beweging gebracht.”
De nieuwe inrichting
is tot stand gekomen in nauwe samenspraak met de medewerkers van de
belastingdienst. Dat geldt ook voor de kantine.
Bandrasterprofiel
Voor de kamers is er
gewerkt met een ‘vast bandrasterprofiel’ in de plafonds. Wanden kunnen zo
willekeurig geplaatst en verzet worden waardoor het concept ook na
oplevering zeer flexibel blijft. “Ik heb wel eens een ervaring gehad met
een project waar een paar maanden na oplevering al veel veranderd was.
Zoiets is nooit leuk en kost geld. Maar het gebeurt. Als
interieurarchitect moet je er rekening mee houden. Je wilt dan dat een
dergelijke ingreep niet te veel gaat kosten. Vandaar het werken met deze
rasters.” Om optimaal inzicht te krijgen in de beste manier van werken, is
vooraf zelfs een werkplek één op één nagebouwd. Van der Valk: “Op deze
manier kan je vooraf veel narigheden voorkomen.”
De werkplekken van het
Belastingkantoor in Almelo zijn afgestemd op deeltijdarbeid.
Tweepersoonskamertjes kunnen met maximaal vier personen gedeeld worden.
Toch blijven werkplekken persoonlijk. Dat wil zeggen, je zit steeds op
dezelfde plek, want niet iedereen is er altijd. “Zo heeft iedereen zijn of
haar afsluitbare kastje en een mededelingenbord. Toch zijn hier geen vaste
werkplekken en vaste vierkante meters meer. Er is grondig afgerekend met
de vaststaande kamerstructuur”, aldus Van der Valk. Niettemin staat de
persoonlijkheid centraal, aldus de interieurarchitect. “We vertalen de
menselijke overwegingen naar het kantoor. Iedereen heeft ‘een plek’ en
moet in deze werksituatie ‘thuiskomen’. Het management van het kantoor
wilde ook niet dat personeel zou gaan ‘zoeken’ naar een bureau. De opzet
was dat dat vanzelfsprekend zou gaan. Je werkt, weliswaar met meerderen in
dezelfde ruimte, maar moet het wel als volwaardige werkplek kunnen
beschouwen.”
Dankzij dit
innovatieve kantoorconcept is er 16 procent bezuinigd op het bruto
vloeroppervlak. Het kantoor heeft een bruto vloeroppervlak van 11.000
vierkante meter en er werken 530 mensen. Door de flexibiliteit van het
werkplekconcept, kan de belastingdienst Almelo ten tijde van piekdrukte
ook veel tijdelijke krachten huisvesten. Hierdoor past het gewenste
programma op de locatie en is er veel materiaal bespaard. “Dit is ook een
vorm van duurzaam bouwen”, zo meldt Van der Valk.
Natuurlijke materialen
Voor de inrichting
heeft Van der Valk gebruik gemaakt van natuurlijke materialen. Wanden zijn
bijvoorbeeld gemaakt van bamboefineer. Tussen de afgesloten werkplekken
zijn diverse ‘open’ vergader- en overlegtuinen geplaatst. Verder is er
veel aluminium gebruikt en komt er door gebruik van glas ook het nodige
licht naar binnen. De inrichting is qua kleur, materiaal en structuur
‘basic’ te noemen. “Maar wél goed”, verduidelijkt Van der Valk. “Want
slechte parmezaanse kaas helpt de beste pasta om zeep.”
De vertaling naar een
daadwerkelijk product of concept, is voor Van der Valk een lange weg.
Vandaar dat de wisselwerking tussen hem en zijn vrouw belangrijk is voor
het uiteindelijke resultaat. “We zijn, net als interieurarchitect en
architect, onlosmakelijk met elkaar verbonden. Trudy heeft een hoog
abstractieniveau en is goed in de detaillering bij een project. Het is ook
goed om steeds iemand aan ‘je zijde’ te hebben”, vindt Van der Valk.
“Gaudi heeft het in Barcelona ook niet allemaal alleen gedaan.” Het
concept komt in eerste instantie van Van der Valk en zijn vrouw vertaalt
dit naar concrete producten. “Ook die stap is een vruchtbare
wisselwerking. We verschillen van mening, roepen constant eerlijk tegen
elkaar wat we van ieders ideeën vinden en komen zo tot het beste
resultaat.”
Natuurlijk is het
kantoor van de Belastingdienst in Almelo niet het enige project van Van
der Valk en Woudstra. Zo zijn de Huisartsenpost in het Ziekenhuis in
Apeldoorn, een tandartsenpraktijk in Apeldoorn en de huisartsenpraktijk in
Emst door hem gemaakt. De Fiod in Arnhem en de belastingkantoren in
Nijmegen, Winterswijk en Zwolle zijn ook gerestyled door de
interieurarchitecten. Van der Valk vindt de realisatie van het
hoofdkantoor van Bowé in Apeldoorn (geheel van zijn hand) ook een mooi
project. “Hier vormen de architectuur en het interieur één geheel.”
Dennis Dekker
Nadere
informatie? Vul code i016 (editie 4 - 2004) in via onze
responsservice
|
