|
Licht in kantoor
niet altijd gezond
Kantoor onder de loep
Sedert de Amerikaanse onderzoeker David
Berson in 2001 de ontdekking deed dat er een directe verbinding is tussen
het oog en de zogenoemde ‘biologische klok’, is het onderzoek naar het
verband tussen licht en gezondheid in een stroomversnelling gekomen. Ook
in ons land staat het onderwerp nadrukkelijk op de onderzoeksagenda.
Gedurende de afgelopen 4 jaar deed promovendus Myriam Ariës onderzoek naar
gezonde kantoorverlichting. Op 6 september promoveerde zij op het
onderwerp Human Lighting Demands – Healthy Lighting in an Office
Environment.
Kantoormedewerkers
zitten het liefst zo dicht mogelijk bij het raam.
(Foto: Rosso)
De faculteit Bouwkunde
van de Technische Universiteit Eindhoven is gevestigd in gebouw Vertigo op
het universiteitsterrein. Het gerenoveerde voormalige scheikundegebouw is
niet moeilijk te vinden: sedert de renovatie is Vertigo uitgerust met een
glazen gevel voorzien van een groene gevelprint, geďnspireerd op de
Sagrada Famillia in Barcelona. Myriam Ariës, die 4 jaar werkzaam was in
Vertigo, is maar matig gelukkig met de wijze waarop het verantwoordelijke
architectenbureau Diederen Dirrix van Wylick Architecten de opdracht ter
hand heeft genomen. “Van buiten ziet het gebouw er prachtig uit, maar de
groene motieven op de glazen gevel leveren de gebruikers de nodige
problemen op; de contrastwerking van de gevelprint is voor de gebruikers
ín het gebouw te groot en leidt dus tot visueel discomfort.”
Myriam Ariës weet
waarover zij praat. Zij studeerde tot 2001 bouwkunde aan de Technische
Universiteit in Delft en studeerde af op een onderzoek naar
contrastverminderende elementen in de binnenruimte. Na haar afstuderen
werd ze door TNO-onderzoeker Laurens Zonneveldt overgehaald invulling te
geven aan een onderzoeksprogramma dat geďnitieerd werd door het Center for
Building and Systems TU/e-TNO in Eindhoven. Onder begeleiding van Laurens
Zonneveldt, Ton Begemann en Ariadne Tenner deed Ariës 4 jaar lang
onderzoek naar de menselijke lichtbehoefte in de kantooromgeving.
Niet-visuele behoeften
“Het onderzoeksprogramma viel uiteen in twee onderdelen”, vertelt Myriam
Ariës. “Het eerste onderdeel betrof een onderzoek naar de gevolgen van
licht voor de alertheid van mensen in een kantooromgeving. Dit deel van
het onderzoeksprogramma werd uitgevoerd door een promovendus die is
gespecialiseerd in neuropsychologie. Ik heb mij beziggehouden met het
andere onderdeel van het programma: een onderzoek naar de praktijksituatie
in kantoren.”
Ariës wilde met het
onderzoek de vraag beantwoorden in hoeverre gangbare kantoorverlichting
voldoet aan de niet-visuele behoeften van de kantoormedewerker. De
onderzoekster legt uit: “Licht heeft een grote invloed op allerlei
biologische processen in het menselijk lichaam. Sinds de ontdekking van
een nieuw type receptor in het menselijk oog weten we bijvoorbeeld dat er
een directe link is tussen het oog en de biologische klok.”
In de kantoorsituatie
is deze recent verworven kennis nog lang niet voldoende doorgedrongen. De
verlichting in kantoren is vooral gericht op het realiseren van een
voldoende horizontale verlichtingssterkte op het bureaublad. “Op
werkplekken is er vooral aandacht voor de visuele behoeften van de mens”,
constateert Ariës. “De niet-visuele behoefte, de verticale verlichting op
het oog, is nog nauwelijks een punt van aandacht.”
Robot
Om te onderzoeken welke gevolgen deze eenzijdige focus op visueel comfort
heeft voor kantoorwerkers, verrichtte Ariës veel ‘veldwerk’. “Nadat ik me
grondig had ingelezen, ben ik begonnen met het praktijkonderzoek. Ik heb
allereerst een meetopstelling ontworpen, die een zittend persoon
simuleert.”
‘Haal zonwering weg als er van
hinderlijk
binnenvallend zonlicht in het
geheel geen sprake is’
Deze meetopstelling –
het object heeft wel wat weg van een robot uit een science fiction-film –
werd uitgerust met twee ‘ogen’ en een extra verticale meetcel. Hiermee
onderzocht Ariës in totaal 87 werkplekken op kantoren in Eindhoven, Son en
Breugel en Delft. “Natuurlijk plaatste ik ook verschillende horizontale en
verticale sensoren in de ruimte om de daglichtinval nauwkeurig te kunnen
meten”, vult de onderzoekster aan.
“Daarnaast heb ik
uitgebreide vragenlijsten uitgedeeld aan de mensen in de kantoren.”
Dit veldwerk leverde
Ariës een schat aan gegevens op, die aanleiding gaven tot de volgende
conclusie: er is een correlatie tussen de hoeveelheid licht op de werkplek
en de slaapkwaliteit en vermoeidheidsklachten van medewerkers. “Dit
verband is er, zelfs wanneer de medewerker het zelf niet opmerkt”,
preciseert Ariës. “Een kantoorwerker kan in de veronderstelling zijn op
een goed verlichte werkplek te werken en tóch klachten ontwikkelen die wel
degelijk te maken hebben met een tekort aan licht gedurende een groot deel
van de dag.”
Met de kennis die ze
opdeed door het veldwerk ging Ariës vervolgens aan de slag in een
laboratoriumsituatie. De onderzoekster legt uit: “In het gebouw Vertigo
kreeg ik de beschikking over een tweetal identieke ruimtes, die ik
ingericht heb als kantoor. In de ene ruimte plaatste ik alle
testapparatuur – sensoren en camera’s – en in de andere ruimte konden mijn
proefpersonen gedurende een halve dag kantoorwerk uitvoeren.” Doel van
deze ‘laboratoriumsituatie’ was de tijdens het veldwerk gevonden gegevens
te gebruiken om te onderzoeken op welke wijze het tekort aan niet-visuele
prikkels in de kantooromgeving te ondervangen is.
Met behulp van drie
verschillende verlichtingsconditities - waarbij steeds ongeveer 1.000 lux
op het oog van de proefpersoon werd aangeboden - werd de visuele
acceptatie onderzocht. “Over het algemeen waren de proefpersonen erg
tevreden”, zegt Ariës. “Zoals verwacht gaven de meeste proefpersonen wel
aan dat ze het liefst dicht bij het raam zitten. Dat is niet
verwonderlijk: de mens heeft behoefte aan daglicht – gedurende de evolutie
heeft de mens zich gewend aan het dynamische karakter van daglicht.”
In dit kader heeft de
Eindhovense onderzoekster een belangrijke tip voor kantoorpersoneel:
“Gebruik de zonwering in het kantoor waarvoor deze bedoeld is. In veel
kantoren is de zonwering altijd gesloten, ook als er van hinderlijk
binnenvallend zonlicht in het geheel geen sprake is. Het is belangrijk om
op die momenten de zonwering weg te halen. Daglicht is gezond.”
Canada
De uitkomsten van Ariës’ onderzoek hebben een voorlopig karakter; de
onderzoekster is de eerste om het toe te geven. “Ik ben bewust heel
voorzichtig met het trekken van conclusies. Er moet op dit gebied nog
ontzettend veel onderzoek gedaan worden, bijvoorbeeld naar de precieze
effecten van dynamische verlichting. Dat is verlichting die, evenals
daglicht, gedurende de dag varieert in kleur en intensiteit.”
Myriam Ariës zal ook de
komende jaren actief blijven op het gebied van licht en gezondheid. Ze zal
haar werkzaamheden echter niet verrichten vanuit het met groene Sagrada
Familia-motieven bedrukte gebouw Vertigo in Eindhoven. “Ik ga werken in
Canada”, zegt Ariës. “Ik ben aangenomen door het National Research Counsil
in Ottawa om 2 jaar onderzoek te doen naar gezonde verlichting in
kantoren.” De aandacht voor licht en gezondheid is dus niet alleen een
Nederlandse preoccupatie? Ariës begint te lachen: “Er wordt wereldwijd
onderzoek verricht op dit gebied. Er is nog veel te ontdekken.”
Henk-Jan Hoekjen
Nadere
informatie? Vul code i151 (editie 5 - 2005) in via onze
responsservice
|
